(16 ψήφοι, μέση τιμή 4.06 από τα 5 αστέρια)
Από τον Ηλία Κανέλλη 
 
Ακαδημία  Αθηνών - Κέντρον Ερεύνης Επιστημονικών Όρων και Νεολογισμών, Δελτίο επιστημονικής ορολογίας και νεολογισμών, διπλό τεύχος 9-10, επιμέλεια Αναστασία Χριστοφίδου, Αθήνα 2009, σελ. 476 
 
Αν βάλετε τη λέξη backup στον μεταφραστή της Google, η μηχανή θα σας δώσει αμέσως την ερμηνεία στα ελληνικά. Backup σημαίνει εφεδρικός. Αν πάντως τα φτύσει ο σκληρός δίσκος του λάπτοπ σας (που μπορείτε να τον πείτε και φορητό υπολογιστή –αλλά για να είστε ακριβέστερος, εξαρτάται τι μηχανάκι έχετε, θα σας καταλάβουν, και με μεγαλύτερη ακρίβεια, έστω κι αν μιλήσετε για νόουτ μπουκ ή, ακόμα, οι εκλεκτικοί, και για Μακ Μπουκ)– ο τεχνικός το πρώτο πράγμα που θα σας ρωτήσει είναι αν έχετε κάνει μπακ-απ. Ούτε για εφεδρείες θα σας μιλήσει ούτε θα ψάξει να βρει μια ελληνικούρα για να σας πει αυτό που όλοι συνηθίσαμε να καταλαβαίνουμε με τον καιρό στις καθημερινές μας συναλλαγές.
Και τότε, όταν ο τεχνικός φεύγει, έρχεται η Ακαδημία Αθηνών, το Κέντρον Ερεύνης Επιστημονικών Όρων και Νεολογισμών της Ακαδημίας (εφεξής ΚΕΕΟΝΑ), που λειτουργεί από το 1966. Το οποίο αποφαίνεται ότι λέξεις όπως backup (ή μπακ-απ) εμπίπτουν στην κατηγορία των «Νεολογισμών Γενικού Λεξιλογίου προς αντικατάσταση». Για ποιον λόγο, άραγε, πρέπει να ξεβολευτούμε και όταν μιλάμε για μπακ-απ πρέπει να λέμε ότι κάναμε εφεδρεία τον σκληρό; Είναι αυτό το πράγμα, όντως, ελληνικότερα ελληνικά; Και πόσο πιο ελληνικό είναι, π.χ., να λέμε ταχύψηστο (ψωμί) αντί για bake off (που όμως καθόλου δεν χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη), αλλά και αντί του προψημένου ψωμιού που πουλάνε τα σουπερμάρκετ (υπεραγορές, άραγε, μεγαγορές ή, μήπως, μεγαλομπακάλικα;);

Μπορεί όντως να αντικαταστήσει ο όρος καταιγισμός ιδεών το ευρηματικά εξελληνισμένο μπρεϊνστόρμινγκ, brainstorming (που ασφαλώς δεν είναι καταιγισμός ιδεών); Σύμφωνοι, πάμε στο κέντρο της πόλης, είτε λέμε κέντρο είτε λέμε ντάουν τάουν, αλλά φαντάζεστε ότι θα πουλούσε πάνω από πενήντα αντίτυπα (αυτά που θα αγόραζε η Ακαδημία) αν το περιοδικό Downtown μετονομαζόταν σε Κέντρο Πόλης; Τι νόημα έχει άραγε να πούμε τη Europol Ευρωαστυνομία όταν δεκαετίες τώρα την Interpol τη λέμε Ιντερπόλ χωρίς ούτε να πάθει τίποτα η ελληνική γλώσσα ούτε να λιγοστέψουν οι κακοί που βρίσκονται στις φυλακές; Ποιος θέλει να κάνει το ταξίδι Αθήνα-Θεσσαλονίκη με τον διαστικό σιδηρόδρομο όταν υπάρχει το intercity; Και, μα την αλήθεια, έχουν στην Ακαδημία την αίσθηση ότι είναι τόσο επείγον όταν, κάποιο γεμάτο ανικανοποίητες επιθυμίες βράδυ, ένας άντρας μόνος τηλεφωνεί σε μια ανακουφιστικά καυτή χοτ λάιν (γνωστή παλιότερα ως 090) και γι’ αυτό προτείνουν ο όρος hot line να μετονομαστεί σε γραμμή επειγόντων; 

 

Οι παραπάνω αναφορές προκύπτουν από μέρος μόνο των «ξενόγλωσσων νεολογισμών προς αντικατάσταση». Εκτίθενται σε δέκα μόλις σελίδες (225-235) ενός ογκωδέστατου τόμου με μεγάλα γράμματα (για πρεσβύωπες ή για μπούγιο;), που περιέχει τη δουλειά του ΚΕΕΟΝΑ των τελευταίων πέντε χρόνων – το προηγούμενο τεύχος είχε κυκλοφορήσει το 2004 και περιείχε την ελληνική ορολογία των ολυμπιακών αθλημάτων, εξηγούσε δηλαδή πώς θα έπρεπε να λέμε ελληνικά το μπάντμιντον. Για τι είδους δουλειά πρόκειται; Αρμοδιότητες του ΚΕΕΟΝΑ, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του, είναι «ο γλωσσικός έλεγχος των νεολογισμών της νεοελληνικής κοινής, η αποκατάσταση των εσφαλμένων ελληνογενών νεολογισμών, η αντικατάσταση των ξένων όρων με ελληνικούς, όπου κρίνεται απαραίτητο και εφόσον η χρήση δεν τους έχει ήδη καθιερώσει, η υπόδειξη για την αποφυγή εσφαλμένων όρων και εκφράσεων και γενικά μέριμνα για την ορθή χρήση της ελληνικής γλώσσας, η διατύπωση στην ελληνική γλώσσα επιστημονικής ορολογίας σε νέους κλάδους και σύμφωνα με τα νέα δεδομένα των επιστημών».
Μια δουλειά κανονιστικού χαρακτήρα, ενδεχομένως χρήσιμη, μετατρέπεται, υπό το κράτος του γλωσσικού εθνικισμού σε πλούσιο ευθυμογράφημα. Υποτίθεται ότι τα λήμματα έχουν επιλεγεί με περίσσια επιστημοσύνη, οι συντάκτες τους τα έχουν συναντήσει σε συστηματική παρακολούθηση τριών ημερήσιων και τριών εβδομαδιαίων εφημερίδων της Αθήνας και επιβεβαιώνουν την ύπαρξή τους αν εμφανίζονται περισσότερες από 50 φορές στο ψαχτήρι της Google. Η συστηματικότητα της μεθόδου, ωστόσο, υπονομεύεται στην πραγματικότητα, για να μείνουμε μόνο στο τμήμα των ξενόγλωσσων νεολογισμών, από τον εμφανώς μηχανιστικό τρόπο με τον οποίο προτείνεται ο εξελληνισμός τους. Δείτε μερικά ακόμα παραδείγματα, εν τάχει αυτή τη φορά (προηγούνται οι ξενόγλωσσοι όροι, ακολουθούν οι προτεινόμενες ελληνικές αποδόσεις τους): 
 
mega-city (σ.σ.!) → μεγαλόπολη (γιατί όχι μεγαλούπολη; Για να ξεσηκωθούν οι κάτοικοι της αρκαδικής μεγαλούπολης που ονομάζεται Μεγαλόπολη;), multiple-choice → πολυεπιλογικός, -ή, -ό, peer review → διομότιμη αξιολόγηση (σ.σ.!), performance → παράσταση/επίδοση (όταν κάθε θεατρίνος και κάθε εικαστικός ξέρει ότι άλλο παράσταση κι άλλο περφόρμανς), photo finish → φωτοτερματισμός, shop in shop → ενδοκατάστημα, snowboard → χιονοσανίδα, snow truck → χιονολεωφορείο, ντελίβερι → ταχυδιανομή, ντελίβερι μπόι (όχι και ντελίβερι μπόι ο ντελιβεράς!) → ταχυδιανομέας, browser → φυλλομετρητής, chatroom → χώρος δικτυοσυνομιλίας, hacking → δικτυοπαραβίαση, spam → ανεπιθύμητο δικτυομήνυμα, limit down → κατώτατο όριο, κατώφλι (!). 
 
Ακόμα και μια  δουλειά ενός κλειστού στον κόσμο  εργαστηρίου οφείλει να λαμβάνει υπόψη του τι συμβαίνει στον κόσμο  – κανενός εργαστηρίου η δουλειά  δεν γίνεται ερήμην της πραγματικότητας. Ειδικά στο πεδίο της γλώσσας, η πραγματικότητα είναι εξαιρετικά δύστροπη για να πειθαρχήσει σε κανόνες επινοημένους μακριά της. Και δεν χρειάζεται να είναι κανείς γλωσσολόγος για να παραδεχθεί ότι η ελληνική γλώσσα έχει ενσωματώσει χιλιάδες δάνειους τύπους από άλλα γλωσσικά ιδιώματα: τουρκικά, γαλλικά, ιταλικά, αγγλικά... Η γλώσσα καθρεφτίζει τις αλληλεπιδράσεις των κοινωνιών. Σήμερα, μάλιστα, που η μικρή Ελλάδα παρακολουθεί και ενσωματώνει επιστημονικές κατακτήσεις, καλλιτεχνικά ιδιώματα, τεχνολογικά επιτεύγματα, ξένα ήθη και ανάλογες νοοτροπίες, είναι αυτονόητο ότι θα χρησιμοποιήσει, σε μεγάλο βαθμό, και τους ξένους όρους με τους οποίους ονομάζονται οι κατακτήσεις της επιστήμης, τα καλλιτεχνικά ιδιώματα, τα τεχνολογικά επιτεύγματα, τα ήθη και οι νοοτροπίες που εισάγονται. Οι όροι αυτοί ενσωματώνονται γρήγορα στη γλώσσα μας, τους οικειοποιείται η κανονιστική της ροή – κι είναι συνεχής και ταχύτατη αυτή η εισαγωγή γλωσσικών δανείων, επειδή είναι περισσότερο από ποτέ καθοριστική η παρουσία του έξω κόσμου στην οικεία κουλτούρα χάρη στο Ίντερνετ.
Γι’ αυτή τη συνθετότητα  το Δελτίο Επιστημονικής Ορολογίας και Νεολογισμών του ΚΕΕΟΝΑ αδιαφορεί. Ιδίως το πρώτο και το τέταρτο μέρος της έκδοσης (τις ενότητες για τους Νεολογισμούς και το τμήμα με τις ξεχωριστές γλωσσικές μελέτες) οδηγούν αβίαστα στο συμπέρασμα ότι ο γλωσσικός εθνικισμός συμβαδίζει με την αφέλεια, η οποία, στις καλοπροαίρετες περιπτώσεις, είναι κανόνας των δυσκίνητων οργανισμών του ελληνικού Δημοσίου. Ενδεικτικές είναι κάποιες από τις επεξηγηματικές μελέτες που δημοσιεύονται στο τεύχος, λόγου χάρη, ένα ιδιαζόντως αυτοαναφορικό σημείωμα των ερευνητριών του ΑΠΘ Άννας Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Χάιδως Αλεξιάδη και Γεωργίας Νικολάου («Ηλεκτρονική Βάση Νεολογισμών της Νέας Ελληνικής», σσ. 419-438), στο οποίο το αυτονόητο ανάγεται σε επιστημονική κατάκτηση, η κοινοτοπία σε ύψιστο συμπέρασμα, π.χ.: «το φαινόμενο (sic) της νεολογίας επισημαίνεται από την αρχαιότητα ακόμη…»∙ ο ανιστόρητος λεξικογραφικός κομφορμισμός (πώς αλλιώς να το πω;) σε συστατική μέθοδο της εργασίας τους, π.χ.: «…το έτος 1998 (…) εκδόθηκαν για πρώτη φορά τα δύο μεγαλύτερα, εμπορικότερα και –για τα ελληνικά δεδομένα– επιστημονικά αρτιότερα γενικά λεξικά της κοινής νεοελληνικής: το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γεωργίου Μπαμπινιώτη (…) και το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών (…)» (σαν να μην έχουν περάσει από το χώρο της ελληνικής λεξικογραφίας, π.χ., τα λεξικά Δημητράκου, Βοσταντζόγλου, το επίτομο λεξικό του Εμμ. Κριαρά…)1.
Εν κατακλείδι: Το νέο Δελτίο Επιστημονικής Ορολογίας και Νεολογισμών της Ακαδημίας Αθηνών κατάφερε να κάνει ό,τι είχαν καταφέρει και τα προηγούμενα ανάλογα δελτία: μια τρύπα στο νερό! Όπως η ομπρέλα δεν έγινε αλεξιβρόχιον και το μαγιώ ελάχιστη καριέρα έκανε ως μπανιερό, έτσι και ο χάκερ ποτέ δεν θα αποδοθεί ως δικτυοπαραβιαστής. Είθε, τουλάχιστον, το πόνημα να διαβαστεί σαν ευθυμογράφημα και έτσι να χρησιμεύσει στους μελλοντικούς περφόρμερ της σταντ-απ κόμεντι, της ξεσηκωτικής κωμωδίας, σύμφωνα με τις ελληνικούρες του ΚΕΕΟΝΑ. Μας έχει μείνει άλλωστε αλησμόνητη η αντικατάσταση της λέξης πέναλτι, στο 7ο τεύχος, με την ποινή (ενδεκάμετρο) –χτύπησε το… ενδεκάμετρο!– και της έκφρασης βρέθηκε ντοπέ με το… αναβολισμένος. Μήπως πρέπει να εκδίδεται πιο τακτικά το ψυχαγωγικό Δελτίο;
ΥΓ. Αργήσαμε. Να βρω το τηλέφωνο καμιάς ταχυδιανομής να παραγγείλω κανένα αμφίψωμον;